Motiverende Gespreksvoering in de fysiotherapie: gidsen naar verandering

Herken je dit?
Je hebt een perfect behandelplan opgesteld.
De patiënt knikt instemmend, zegt “ja” op al je adviezen en belooft plechtig de oefeningen thuis te doen.
Maar bij de volgende afspraak blijkt er niets van terechtgekomen. “Ja, maar ik had het zo druk,” is het excuus.

Je voelt de frustratie opborrelen en je neiging is om nog harder je best te doen en nogmaals uit te leggen waarom het zo belangrijk is.

Dit is de klassieke valkuil van de ‘reparatiereflex’. We willen als zorgverlener zo graag helpen, dat we de patiënt gaan overtuigen, waarschuwen of adviseren.
Het paradoxale effect? De patiënt gaat in de verdediging en de hakken gaan in het zand.

Gedragsverandering laat zich niet dwingen.
Hier komt Motiverende Gespreksvoering (Motivational Interviewing) om de hoek kijken.
Het is geen trucje om mensen te manipuleren, maar een wetenschappelijk onderbouwde gespreksstijl die de intrinsieke motivatie van jouw patiënt aanwakkert.

In dit artikel duiken we in de psychologie van gedragsverandering en hoe jij als fysiotherapeut van ‘sleuren’ naar ‘gidsen’ gaat.

Wat is motiverende gespreksvoering precies?

Motiverende gespreksvoering (MGV), ontwikkeld door Miller en Rollnick, is een samenwerkingsgerichte gespreksstijl voor het versterken van iemands eigen motivatie en betrokkenheid bij verandering.
In plaats van de expert te zijn die vertelt wat er moet gebeuren, ga je naast de patiënt staan om te onderzoeken waarom ze dat zouden willen en ondersteun je in het komen tot actie.

De kerngedachte is dat bijna elke patiënt worstelt met ambivalentie.
Ze willen wel van de pijn af (bewegen), maar ze zijn ook bang of moe (niet bewegen).
Als jij als therapeut alleen de kant van de verandering bepleit (“Je moet bewegen!”), dwing je de patiënt bijna automatisch om de andere kant te verdedigen (“Maar het doet pijn…”).
Met MGV leer je om deze ambivalentie te verkennen in plaats van te bestrijden.

De grootste misverstanden: wat motiverende gespreksvoering níet is.

Omdat de term ‘motiveren’ zo breed is, bestaan er nogal wat mythes over deze aanpak.
Laten we die direct uit de wereld helpen.

Motiverende Gespreksvoering is niet hetzelfde als simpelweg ‘aardig zijn’ of de patiënt naar de mond praten.
Het is geen passieve vorm van luisteren waarbij je alleen maar begripvol knikt; het is juist een zeer actief en doelgericht stuk gespreksvoering.

Ook is het geen trucje om mensen te manipuleren zodat ze doen wat jij wilt.
Bij manipulatie probeer je iemand te sturen ten gunste van jezelf, bij MGV help je iemand kiezen voor hun eigen gezondheidswinst.

Tot slot is het geen diepgravende psychotherapie. Je hoeft als fysiotherapeut geen psycholoog te worden of jeugdtrauma’s te behandelen.
Het is een praktische communicatiestijl die juist ontworpen is voor kortdurende consulten in de zorg, om binnen de beperkte tijd die je hebt maximale impact te maken op het gedrag.
En iedere fysiotherapeut is (onbewust) bezig met gedrag en gedragsverandering.

De vier processen als fundament

Om MGV goed toe te passen, is het belangrijk om te snappen dat je als hulpverlener in een goed gesprek vier taken hebt.
Ze vormen de ‘flow’ van ieder gesprek en tegelijkertijd zijn het taken die je gelijktijdig én opeenvolgend uitvoert.

1. Engageren – de relatie opbouwen en onderhouden: voordat je over doelen begint, moet er een veilige werkrelatie zijn. Voelt de patiënt zich gehoord en begrepen? Zonder connectie kun je niet helpen, niet gidsen.

2. Focussen – samen de agenda bepalen: waar gaan we het over hebben? Vaak bepalen huplverleners dit, maar in MGV doe je dit samen. Misschien wil jij het hebben over meer bewegen, maar maakt de patiënt zich zorgen over werkhervatting.

3. Ontlokken – de motivatie oproepen: dit is het hart van MGV. Je probeert ‘verandertaal’ uit de patiënt te halen; de eigen motivatie oproepen. Je laat de patiënt zélf de argumenten voor verandering uitspreken.

4. Plannen – in actie komen: pas als de patiënt er klaar voor is (‘commitment’), maak je samen een concreet plan. Een veelgemaakte fout is dat we te snel naar deze fase springen.

Waarom de traditionele aanpak vaak faalt

In de fysiotherapie zijn we opgeleid als probleemoplossers. We zien een stoornis en willen die fixen.
We gebruiken daarbij vaak de ‘expert-rol’: wij hebben de kennis, de patiënt moet luisteren.

Het probleem hiermee is dat kennis zelden leidt tot gedragsverandering. Iedereen weet dat roken slecht is en bewegen goed.
Meer uitleg geven (educatie) lost het probleem van motivatie niet op. Sterker nog, het creëert weerstand.
De patiënt voelt zich niet begrepen in zijn drempels en haakt mentaal af.

Het resultaat? Therapietrouw daalt en jij raakt als therapeut vermoeid omdat je ‘aan een dood paard staat te trekken’.

Interesse in de cursus Motiverende gespreksvoering?  Klik hier!

Hoe je dit toepast in de behandelkamer

De overstap naar Motiverende Gespreksvoering vraagt om een andere mindset.
Je wordt minder een adviseur en meer een gids. Laten we kijken naar het verschil in de praktijk.

Bijvoorbeeld bij huiswerkoefeningen.
Een patiënt komt voor de derde keer terug zonder de oefeningen gedaan te hebben.

• Traditionele aanpak: “Als je de oefeningen niet doet, kan ik je niet helpen. Het is echt belangrijk voor je herstel.”

• MGV aanpak (gebruik van de schaalvraag): “Als je kijkt naar hoe belangrijk je het vindt om van je klachten af te komen en daarvoor oefeningen te doen, welk cijfer geef je dat dan op een schaal van 0 tot 10? En hoeveel vertrouwen heb je dat het je lukt om de oefeningen in te passen in je dag? … Oké, een 6. Waarom een 6 en geen 4? Wat maakt dat je het toch probeert?” Door te vragen naar het hogere cijfer, dwing je de patiënt om hun eigen motivatie en sterke kanten te benoemen.

Verandertaal herkennen

Een cruciaal concept binnen MGV is verandertaal, de woorden die de patiënt gebruikt en waarmee hij zijn positieve motivatie benoemd. Je oren moeten getraind raken om te horen wanneer een deur op een kier staat. Als een patiënt zegt: “Ik zou wel willen sporten, maar ik heb geen tijd”, focussen we vaak op het “geen tijd” (deze kant is de negatieve motivatie, de behoudtaal). Een MGV-expert hoort “Ik zou wel willen sporten” en gaat daarop door: “Dus ergens wil je het wel graag. Wat zou sporten je opleveren?”

De voordelen voor jouw praktijkvoering

Het implementeren van motiverende gespreksvoering levert niet alleen betere resultaten op voor de patiënt, het verlaagt ook jouw werkdruk aanzienlijk. Je stopt met vechten tegen weerstand.

De belangrijkste voordelen op een rij:

1. Hogere therapietrouw: Omdat de patiënt meer uit eigen motivatie in beweging komt en het plan mede zelf bedacht heeft, voelt hij zich er eigenaar van.

2. Minder frustratie: Je leert ‘dansen met weerstand’ in plaats van worstelen.

3. Duurzaam resultaat: De patiënt leert vaardigheden voor zelfmanagement die ook na de therapie blijven bestaan.

4. Dieper contact: Gesprekken krijgen meer inhoud en je leert de mens achter de patiënt echt kennen.

Beginnen met Motiverende Gespreksvoering

Goede gespreksvoering is, net als manuele vaardigheden, een techniek die je moet trainen.
Het begint met luisteren.
Probeer bij je volgende patiënt eens twee keer zoveel ‘open vragen’ te stellen als dat je adviezen geeft.
Vat regelmatig samen wat je hoort: “Dus als ik het goed begrijp, vind je het lastig om…” en kijk wat er gebeurt met de dynamiek in de kamer.

Wil je deze vaardigheden echt goed onder de knie krijgen en leren hoe je omgaat met lastige patiënten of weerstand? Bekijk dan onze Cursus Motiverende Gespreksvoering. Hierin gaan we diep in op de theorie en oefenen we met casuïstiek uit jouw praktijk, zodat je het verschil kunt gaan maken.

Gedragsverandering is complex, maar met de juiste tools in handen kun jij de katalysator zijn die jouw patiënt nodig heeft.
Niet door harder te duwen, maar door te gidsen met vragen, reflecties en samenvatten.